Κλάδεμα μόρφωσης : Ονομάζεται το κλάδεμα που γίνεται για να δώσει σχήμα στο φυτό ή να ρυθμίσει την κατεύθυνση της ανάπτυξης ή αποβλέπει στη μορφοποίηση , όπως συμβαίνει με τα καλλωπιστικά, στα οποία δίνονται, με το συνεχές κλάδεμα, ορισμένα σχήματα . Το κλάδεμα αυτό πολλές φορές αποβλέπει στη διαμόρφωση της κόμης του φυτού, για να διευκολύνει τη μερική εκμηχάνιση της συγκομιδής σε καρποφόρα φυτά ή καλλωπιστικά φυτά που καλλιεργούνται για παραγωγή δρεπτών (κομμένων) λουλουδιών .

Κλάδεμα καρποφορίας : Ονομάζεται το κλάδεμα που γίνεται με σκοπό να ρυθμίσει την καρποφορία του φυτού δηλαδή ν’ αυξήσει ή να μειώσει την παραγωγική δυνατότητα του φυτού . Με αυτό το κλάδεμα εξαναγκάζουμε το φυτό να βλαστήσει όσο γίνεται πιο πολύ ή αντίθετα πιο λίγο , ώστε ν’ αυξηθεί ή να περιορισθεί η παραγωγή του, με σκοπό να μην αποβεί τελικά σε βάρος του , όπως γίνεται στα νεαρής ηλικίας καρποφόρα δέντρα . Μερικές φορές την άνοιξη κόβεται ένα μέρος από τ’ ανθισμένα κλαδιά των δέντρων αφενός για να περιοριστεί η καρποφορία και να μην κινδυνέψει το φυτό αργότερα από το βάρος των πολλών καρπών , αφετέρου οι εναπομείναντες καρποί να φθάσουν σε ικανοποιητικό μέγεθος . Κατά την εργασία του κλαδέματος καρποφορίας , χρειάζεται ο κλαδευτής να γνωρίζει καλά, από ποιο μάτι και μετά υπάρχουν οι καρποφόροι οφθαλμοί στα κλαδιά του συγκεκριμένου φυτού , εάν καρπίζει σε βλαστούς έτους ή διετίας κλπ .

Το κλάδεμα των φυτών γίνεται σε μια ορισμένη εποχή, που εξαρτάται από το είδος του φυτού και απ’ το σκοπό που έχει το κλάδεμα . Στα καλλωπιστικά φυτά γίνεται αρκετές φορές το χρόνο ώστε να διατηρούν πάντα το σχήμα τους , ιδιαίτερα για τα φυτά που χρησιμοποιούνται ως ψαλιδιζόμενοι φράχτες και μπορντούρες . Αντίθετα στα οπωροφόρα γίνεται στο τέλος του χειμώνα ή στις αρχές της άνοιξης. Σε άλλα πάλι δέντρα γίνεται το χειμώνα . Σε πολλές περιπτώσεις το κλάδεμα χρησιμοποιείται για να πρωιμίσει ή να οψιμίσει την έκπτυξη του φυλλώματος και της βλάστησης ή της ωρίμανσης των καρπών , προς αποφυγή καταστροφών από τους πρώιμους ή όψιμους παγετούς που χαρακτηρίζουν το μικροκλίμα της περιοχής στην οποία διενεργείται το κλάδεμα .

Πολλές φορές το κλάδεμα έχει χαρακτήρα επέμβασης για θέματα φυτοπροστασίας , έχοντας ως κατεύθυνση την αφαίρεση προσβεβλημένων βλαστών από κάποιο παθογόνο , την απομάκρυνση και την καύση τους . Στις περιπτώσεις αυτές ή τακτική απολύμανση των εργαλείων κλαδέματος είναι απαραίτητη .

Όταν χρειάζεται να ελαφρώσει το δέντρο απ’ τους πολλούς καρπούς, τότε το κλάδεμα γίνεται συνήθως την άνοιξη . Ακόμη σε μερικές αναγκαίες περιπτώσεις μπορεί να γίνει και το καλοκαίρι .

Το κλάδεμα γίνεται με ειδικά εργαλεία, όπως είναι το κλαδευτικό ψαλίδι μπορντούρας, το κλαδευτήρι, το πριόνι, το τσεκούρι. Το κλάδεμα, για να μην αποβεί σε βάρος του φυτού, πρέπει να γίνεται από ειδικευμένους εργάτες ή από άτομα που ασχολούνται χρόνια με την κηπευτική και έχουν αποκτήσει την επιθυμητή εμπειρία . Ιδιαίτερη εμπειρία χρειάζεται το κλάδεμα γραμμικών καλλιεργειών των δέντρων και υποστηριζόμενων φυτών (αμπέλι , ακτινίδιο κλπ) .

Ιδιαίτερη σημασία έχει ό τρόπος με τον οποίο γίνονται οι τομές του κλαδέματος . Η χρήση του σωστού εργαλείου , καλά συντηρημένου , με κοφτερές λεπίδες , έτσι ώστε να μην μασάει το προς κοπή κλαδί . Η τακτική απολύμανση των εργαλείων κλαδέματος , βοηθά στην αποφυγή της μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών από φυτό σε φυτό . Οι τομές θα πρέπει να γίνονται με κλίση 45ο αντίθετα από τον τελευταίο οφθαλμό που διατηρούμε στο κλαδί (εικόνα 1) .

Προσοχή χρειάζεται κατά την κοπή μεγάλων και χοντρών κλαδιών (διαμέτρου πάνω από 3 cm) αφενός για να μην ξεμασκαλίζονται τα κλαδιά , αφετέρου για λόγους ασφάλειας (αποφυγή τραυματισμών) . Η τεχνική αυτή συνίσταται στην κοπή των κλαδιών σε τρία στάδια (εικόνα 2) . Η πρώτη τομή είναι ημιτελής και γίνεται στο κάτω μέρος του βλαστού , κοντύτερα στην βάση του , απ’ ότι η δεύτερη τομή που γίνεται πλησίον της πρώτης αλλά στο πάνω μέρος του βλαστού . Σε περίπτωση που επιβάλλεται να αφαιρεθεί ο βλαστός από την βάση του , προχωρούμε και στο τρίτο βήμα (εικόνα 2) , αφού πλέον το κλαδί έχει ελαφρύνει από το μεγάλο μέρος του φορτίου του .

Ένα φυτό , για το οποίο υπάρχει έντονο κηποτεχνικό ενδιαφέρον για το κλάδεμά του , είναι η τριανταφυλλιά . Το βασικό κλάδεμα της τριανταφυλλιάς γίνεται κατά το τέλος του χειμώνα – αρχές της άνοιξης . Στην Αττική γίνεται συνήθως τον Ιανουάριο έως 15 Φεβρουαρίου . Σε ψυχρότερα κλίματα γίνεται λίγο αργότερα . Ένα δεύτερο ποιο ελαφρύ κλάδεμα γίνεται τέλος Ιουλίου – αρχές Αυγούστου για συμμάζεμα του σχήματος του φυτού και ώθηση σε νέα ανθοφορία το Φθινόπωρο . Οι κανόνες που ακολουθούμε στο κλάδεμά της θαμνώδους τριανταφυλλιάς είναι να αφαιρούμε όσα κλαδιά συγκλίνουν προς το κέντρο του θάμνου (καλός αερισμός) , τα γερασμένα , όσα παρουσιάζουν συμπτώματα προσβολών από παράσιτα (κοκκοειδή , κλπ) ή παρουσιάζουν εξελκώσεις και τραυματισμούς και όσα επίσης κλαδιά χαλούν το κανονικό σχήμα του φυτού . Σχηματικά το κλάδεμα της θαμνώδους τριανταφυλλιάς δίνεται από την παρακάτω σχετική εικόνα .

Μετά το κλάδεμα καλό είναι να γίνεται επάλειψη των πληγών που δημιουργούνται είτε με ειδικά προς τον σκοπό αυτό σκευάσματα είτε με κερί είτε τέλος με κοινή μπογιά , με σκοπό την αποφυγή εισόδου μολυσμάτων παθογόνων μικροοργανισμών στο φυτό .

To αντίθετο προς τον ιδεαλισμό* (ιδεοκρατία, πνευματοκρατία) βασικό ρεύμα της φιλοσοφίας*, το οποίο θεωρεί ως πρωτεύον το Είναι* έναντι της συνείδησης*, την ύλη* έναντι του πνεύματος*. Σε αντιδιαστολή με τον ιδεαλισμό ανάγει τελικά όλα τα όντα, τα φαινόμενα και τις διαδικασίες στην ύλη, η σχέση της οποίας προς τη συνείδηση θεωρείται πρωταρχική, θεμελιώδης και καθορι[size=150]στική. Κατ’ αυτό τον τρόπο ο υλισμός απαντά στο «βασικό πρόβλημα της φιλοσοφίας»*. Παρά την τρέχουσα σημασία του όρου και την υιοθέτηση από ορισμένους υλιστές απόψεων του ηδονισμού, του εγωισμού και της χρησιμοθηρίας*, ο υλισμός δεν πρέπει να ανάγεται στις παραπάνω θεωρήσεις και στάσεις.

Ο υλισμός γεννήθηκε μαζί με τον φιλοσοφικό στοχασμό ως τάση εξήγησης του κόσμου* με φυσικό τρόπο, σε αντιδιαστολή με τις θρησκευτικές-μυθολογικές και μυστικιστικές δοξασίες και τις ερμηνείες του κόσμου ως αποτελέσματος επίδρασης υπερφυσικών δυνάμεων. Γι’ αυτό συνδέεται στενά με την πίστη στην ανθρώπινη γνώση*, με την “επιστημονική εικόνα του κόσμου”* και με την προσπάθεια κατανόησης της φύσης* και της κοινωνίας* έτσι όπως αυτές υφίστανται αφ’ εαυτές. Σε αντιδιαστολή με τον εγγενή συντηρητισμό του φιλοσοφικού και θρησκευτικού ιδεαλισμού, ο υλισμός (όπως δείχνει η ιστορία της φιλοσοφίας*), συνιστά κατά κανόνα πνευματική έκφραση των επιδιώξεων ανερχόμενων κοινωνικών τάξεων, στρωμάτων και κινημάτων (χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι κάθε υλισμός είναι προοδευτικός).

Ο υλισμός και ο αντίπαλος του, ο ιδεαλισμός, απορρέουν σε τελευταία ανάλυση από τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας*, από την “αντίθεση χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας”*. Η τελευταία δεν ανέκυψε αμέσως με την εμφάνιση της ανθρωπότητας. Οδηγείται στην κλασική, στην πλέον ανεπτυγμένη μορφή της επί κεφαλαιοκρατιας*, οπότε δημιουργούνται και οι δυνατότητες επιστημονικής συνειδητοποίησης της μέσω της επιστημονικής θεώρησης της ιστορίας στα πλαίσια της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας*. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν το γεγονός ότι η πρώτη σαφής και ευκρινής διατύπωση του βασικού προβλήματος της φιλοσοφίας, βάσει του οποίου οριοθετούνται ρητά οι δυο κύριες φιλοσοφικές παραδόσεις (υλισμός και ιδεαλισμός), πραγματοποιείται στα τέλη του 19ου αιώνα (βλ. Λουδοβίκος Φόυερμπαχ και το τέλος της κλασικής γερμανικής φιλοσοφίας), δεδομένου ότι τότε ακριβώς (επί ώριμης κεφαλαιοκρατίας) το εν λόγω πρόβλημα συνιστά κατ’ εξοχήν πρόβλημα – αντίφαση* και θα συνιστά πρόβλημα όσο η παραπάνω αντίθεση (μεταξύ χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας) δεν αίρεται (βλ. άρση).

Ο συγκρητισμός που χαρακτηρίζει τις πρώτες βαθμίδες της ανάπτυξης της κοινωνίας και των μορφών κοινωνικής συνείδησης αντανακλάται και στις ιδιοτυπίες των πρώτων υλιστικών αντιλήψεων και της ασαφούς (συχνά δυσδιάκριτης) οριοθέτησης τους έναντι του ιδεαλισμού. Οι πρώτες σχετικά συστηματικές υλιστικές αντιλήψεις γεννήθηκαν στην αρχαία Ελλάδα (6ος αϊ. π.Χ.), μέσα από προσπάθειες αναγωγής του συνόλου των όντων* και των φαινομένων* σε μια αφετηριακή και αρχέγονη ύλη, με τη βοήθεια της οποίας επιχειρούσαν να εξηγήσουν τον κόσμο μέσα από τον ίδιο τον εαυτό του. Έχουμε λοιπόν το ύδωρ (Θαλής*), το άπειρον (Αναξίμανδρος*), τον αέρα (Αναξιμένης*), το “πυρ αείζωον” (Ηράκλειτος*) κ.λπ,, τα οποία δεν μπορούν να εκλαμβάνονται ως καθαρά υλιστικού χαρακτήρα φιλοσοφικές αρχές, δεδομένου ότι χαρακτηρίζονται έντονα από στοιχεία ανιμιστικά και ανθρωπομορφικά (βλ. ανιμισμός, ανθρωπομορφισμός). Έχουμε εδώ μια πρώτη αφελή μορφή υλιστικού μονισμού, νατουραλιστικού χαρακτήρα και αυθόρμητης διαλεκτικής*, που εξετάζει τον κόσμο ως διαρκώς κινούμενο και μεταβαλλόμενο ενιαίο όλο. Η διαπάλη μεταξύ υλισμού και ιδεαλισμού εκφράστηκε και μέσω της σύγκρουσης της κατεύθυνσης του Δημοκρίτου* με την κατεύθυνση του Πλάτωνα*.

Κατά τον Μεσαίωνα, ενώ κυριαρχούσε η θρησκεία, η διαπάλη αυτή εκφράζεται συγκαλυμμένα στο πεδίο της θεολογίας*, μέσω της σύγκρουσης μεταξύ νομιναλισμού* και ρεαλισμού*. Ο πρώτος θεωρούσε υπαρκτά μόνο τα συγκεκριμένα πράγματα, τα οποία απλώς κατονομάζουν οι γενικές έννοιες. Η περαιτέρω ανάπτυξη του υλισμού συνδέεται με τις ανερχόμενες κεφαλαιοκρατικές σχέσεις ως πνευματική έκφραση των προοδευτικών επιδιώξεων της προοδευτικής και επαναστατικής τότε “αστικής τάξης” στον αγώνα της εναντίον της φεουδαρχίας και της ιδεολογίας της, του θρησκευτικού μυστικισμού και της μεταφυσικής (βλ. αστική επανάσταση). Ο υλισμός αυτός απηχούσε και την ορμητική ανάπτυξη των φυσικών επιστημών μέσω της εμπειρικής γνώσης (βλ. ιταλική ‘φυσική φιλοσοφία”, Α. ντα Βίντσι, Μπρούνο* κ.ά.). Όμως, στον βαθμό που μεταξύ των επιστημών υπερτερεί η μηχανική (ως αποτέλεσμα της κυρίαρχης τότε τεχνικής* και της κατ’ εξοχήν μηχανικής επενέργειας στο αντικείμενο της παραγωγής μέσω μηχανικών εργαλείων-μηχανών), αλλά και λόγω της ιδιοτυπίας της κοινωνικής συνείδησης*, η οποία είναι δέσμια των εμπορευματικών-χρηματικών σχέσεων (βλ. φετιχισμός, αλλοτρίωση), ο υλισμός της εποχής είναι κατ’ εξοχήν μηχανιστικός και μεταφυσικός. Εδώ η φύση εξετάζεται ως ομοιογενής και πλήρως υπαγόμενη στους νόμους της μηχανικής, απορρίπτονται οι ποιοτικές διαφορές οι οποίες ανάγονται σε ποσοτικές, η κίνηση* εξετάζεται ως μηχανική μετατόπιση, ο χώρος* και ο χρόνος* αποσπώνται από την ύλη και υποστασιοποιούνται κ,λπ. (βλ. J. Ο. Lamettrie, Ρ. Η. D. Hofbach, L. A. Helvotius, D. Didevot κ.ά.). Η συνεπής αντιθρηοκευτική-αντιφεουδαρχική κατεύθυνση ωθεί στην ελευθεροφροσύνη, στον αθεϊσμό*, είτε σε πανθεϊστική μορφή υλιστικές αντιλήψεις (π.χ. Σπινόζα*). Η ανώτερη μορφή προμαρξισπκού υλισμού απαντάται στον υλιστικό ανθρωπολογισμό* του Φόυερμπαχ* και του Τσερνισέφσκι*, καθώς και στη φιλοσοφία των ρώσων επαναστατών δημοκρατών. Ο κατ’ εξοχήν μηχανιστικός χαρακτήρας αυτού του υλισμού τον οδηγεί σε ιδεαλιστικές θέσεις αναφορικά με την κοινωνία*, ενώ ο ενατενιστικός προσανατολισμός του τον καθιστά ανίκανο να αναπτύξει την ενεργητική πλευρά (την οποία αναπτύσσει αφηρημένα ιδεοκρατικά ο ιδεαλισμός).

Ο “διαλεκτικός”* και “ιστορικός υλισμός”* των Κ. Μαρξ* και Φ. Ένγκελς* (βλ. μαρξισμός) αίρει τις ανεπάρκειες τις προμαρξιστικής φιλοσοφίας (υλιστικής και ιδεαλιστικής), αναδεικνύοντας τις ταξικές και γνωσεολογικές πηγές της, και αναβαθμίζει τις βασικότερες θεωρητικές κατακτήσεις τους, επαναστατικοποιώντας τη φιλοσοφία (και την κοινωνική θεωρία) και θεμελιώνοντας φιλοσοφικά την επαναστατική πρακτική*. Η μετέπειτα αστική υλιστική φιλοσοφία υποβαθμίζεται με τον “χυδαίο υλισμό** στις διάφορες μορφές οικονομικού, γεωγραφικού και “επιστημονικού υλισμού”*, στις οποίες στην καλύτερη περίπτωση επαναδιατυπώνονται προμαρξιστικές θέσεις. Η περαιτέρω ανάπτυξη επίλυση της γενεσιουργού βάσης της αντιπαλότητας υλισμού και ιδεαλισμού (της αντίθεσης χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας), θα άρει και τη σημασία του οριοθετικού χαρακτήρα βασικού προβλήματος της φιλοσοφίας, το οποίο, από την οπτική της ώριμης αταξικής κοινωνίας, θα πάψει να συνιστά πρόβλημα. Η προοπτική αυτή της άρσης της αντιπαλότητας υλισμού-ιδεαλισμού, μέσω της άρσης του ιστορικού υλισμού, ξεκινά με το εγχείρημα της “Λογικής της ιστορίας”*. Βλ. επίσης: αισΒηοιαρχία, εμπειρισμός, διαλεκτική, διαφωτισμός, μαρξισμός, κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός.

Βιβλιογρ.: Ε- Zeiler – W. Nestte, ιστορία της αρχαίαςΕλληνικής Φιλοσοφίας. Αθήνα, 1992.- A. S. Bogonwtof, ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής’Φιλοσοφίας, εκδ. Εφμός, Αθήνα, 1995.· Φ. Σατελέ (επιμ.), Ιστορώ της φιλοσοφίας. εκδ. Γνώση. – Π. Κονδύλης, Ο νεοελληνικός διαφωτισμ6ς. θεμέλιο, Αθήνα, 1987.- Χ. Θεοδωρίδης, Εισαγωγή στη φιλοσοφία, Αθήνα, 1955.

Υποκείμενο (λατ. suobjectum)

Ο άνθρωπος* (άτομο*, ομάδα*, κοινωνία*) ως φορέας και ενεργητική πηγή της γνώσης* και του μετασχηματισμού της πραγματικότητας*. Είναι ο φορέας της δραστηριότητας*, της εργασίας*, της πρακτικής*, της “γνωστικής διαδικασίας”* και της συμπεριφοράς*, που κατευθύνει την ενεργητικότητα του προς το αντικείμενο*. Υποκείμενο και αντικείμενο είναι σύστοιχες, συσχετικές και αλληλοπροσδιοριζόμενες, στην αντιφατική ενότητα τους, φιλοσοφικές κατηγορίες, οι οποίες συνδέονται στενά με το “βασικά πρόβλημα της φιλοσοφίας”*.

Το υποκείμενο είναι δυνατόν να κατανοηθεί επιστημονικά μόνο μέσα από τη διερεύνηση της ιστορίας της ανθρωπότητας ως ολότητας (βλ. Λογική της Ιστορίας’), μέσω της ανάδειξης της νομοτέλειας* που διέπει τη διαδικασία εμφάνισης, διαμόρφωσης και ανάπτυξης της κοινωνίας. Καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξη του υποκειμένου διαδραματίζει η εργασία, η παραγωγή, οι “σχέσεις παραγωγής”* και ο “τρόπος παραγωγής”*. Στα αρχικά στάδια εμφάνισης και διαμόρφωσης της κοινωνίας, ο άνθρωπος ως παραγωγός προβάλλει σε σημαντικό βαθμό ως φυσικό σώμα, ως δεδομένο από τη φύση μέσο παραγωγής, δηλαδή ως αντικείμενο. Η σταδιακή διάκριση των παραγωγών από τα μέσο παραγωγής και η αντίστοιχη διαμόρφωση του υποκειμένου πραγματοποιείται στον βαθμό της ανάπτυξης και διάδοσης παρηγμένων, τεχνητών μέσων παραγωγής, στον βαθμό της διαμόρφωσης του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας. Στην πορεία αυτή το διαμορφούμενο υποκείμενο διχάζεται, λόγω της “αντίθεσης χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας”* και της “ταξικής πάλης”*, που συνδέεται με ομαδοποιήσεις μεμονωμένων ατόμων, έναντι των οποίων οι υπόλοιποι άνθρωποι προβάλλουν μόνο ως μέσα υποστήριξης της ύπαρξης των πρώτων (τάξεις κοινωνικές*).

Από αυτά τα (υπό διαμόρφωση) “υποκείμενα”, η ανθρωπότητα οδεύει προς τους αυθεντικά κοινωνικούς δεσμούς των ανθρώπων ως προσωπικοτήτων -συνειδητών υποκειμένων της μεταβολής της κοινωνίας ως όλου (και της αντίστοιχης μεταβολής του εαυτού τους). Η αρνητική σχέση του ανθρώπου προς την ανελευθερία (τον καταναγκασμό, τη χειραγώγηση κ,λπ.) είναι ευθέως ανάλογη του γίγνεσθαι των ανθρώπων ως ολόπλευρα αναπτυσσόμενων προσωπικοτήτων, δηλαδή ως υποκειμένων των κοινωνικών σχέσεων με συνείδηση και αυτοσυνείδηση. Το ζήτημα του υποκειμένου και της σχέσης του με το αντικείμενο αποτελεί κεντρικό θέμα της διαπάλης μεταξύ (υποκειμενικού και αντικειμενικού) ιδεαλισμού* και υλισμού* στην ιστορία της φιλοσοφίας. Βλ. επίσης: άνθρωπος, κοινωνία, Εργασία, πρακτική, δραστηριότητα, συνείδηση, υποκειμενισμός και τη βιβλιογραφία σε αυτά.

Φαινομενικότητα-επίφαση (γερμ. Schein).

Φιλοσοφική κατηγορία η οποία υποδηλώνει τον διττό χαρακτήρα εκδήλωσης-συγκάλυψης (αλλοίωσης, αντιστροφής κ.λπ.) των αντικειμενικών-ουσιωδών γνωρισμάτων του γνωστικού αντικειμένου* (διαδικασίας, οργανικού όλου) στο επίπεδο του φαινομένου*. Η φαινομενικότητα της ουσίας* έχει θέση μόνο σε ορισμένο στάδιο ανάπτυξης του αντικειμένου κατά το οποίο το αντικείμενο συνιστά ένα σύνολο σχετικά αυτοτελών πραγμάτων*. Η αντικειμενική φαινομενικότητα δεν είναι υποκειμενικού χαρακτήρα αυταπάτη, αλλά η αποκάλυψη της ουσίας του πράγματος στην επιφάνεια με τη μορφή του αντίποδα της: της αισθητηριακής αμεσότητας. Σε αυτή την περίπτωση, όταν η γνωρίζουσα συνείδηση περιορίζεται στους (συγκεκριμένους ιστορικά) όρους ύπαρξης της αντικειμενικής φαινομενικότητας, τους οποίους δεν εξετάζει ιστορικά και δεν εμβαθύνει στην ουσία του αντικειμένου, νομοτελειακά ανακύπτει η αυταπάτη που αντιστρέφει την πραγματική κατάσταση: η τυχαία εξωτερική κίνηση, η εξωτερική όψη του πράγματος, απολυτοποιείται και από αυτή την άποψη εξηγείται η εσωτερική κίνηση, η ουσία.

Η φαινομενικότητα “είναι n ίδια η διαμεσολάβηση, αλλά οι στερούμενες ερείσματος στιγμές της έχουν στο φαινόμενο την όψη της άμεσης αυτοτέλειας” (Χέγκελ*, Επιστήμη της λογικής*). Και αυτή η μορφή εκδήλωσης της ουσίας δεν εξαλείφεται μετά την επιστημονική διάγνωση της. Η κατηγοριακή ανάλυση της φαινομενικότητας της κοινωνίας*, στην οποία κυριαρχούν οι εμπορευματικές και χρηματικές σχέσεις (κεφαλαιοκρατία*) συνιστά ένα από τα σημαντικότερα θεωρητικά επιτεύγματα του Κ. Μαρξ* και οδήγησε στην αποκάλυψη του “μηχανισμού” παραγωγής και αναπαραγωγής πληθώρας πρακτικά λειτουργικών αυταπατών (βλ. σχετικά την ανάλυση του φετιχισμού* στο Κεφαλαίο*).

Η επιστήμη στην αντιφατική κίνηση της από τις εξωτερικές φαινομενικές συναρτήσεις προς την εσωτερική συνάφεια οδηγείται νομοτελειακά σε πλάνες* (σχηματοποιήσεις, μονομέρειες κ.λπ.), τις οποίες αίρει με την περαιτέρω ανάπτυξη της. Τουναντίον η χυδαία “επιστήμη” (φιλοσοφία, κοινωνική θεωρία κ.λπ.), παρά την ύπαρξη των όρων περαιτέρω εμβάθυνσης της “γνωστικής διαδικασίας”*, παγιώνει τις παρωχημένες πλάνες, προσκολλάται στο επίπεδο των κατ’ επίδραση γνώσεων, των εξωτερικών φαινομενικών σχέσεων, ερμηνεύοντας το αντικείμενο σύμφωνα με τα ιδιοτελή συμφέροντα που εξυπηρετεί. Βλ. επίσης: Ουσία και φαινόμενο, ανάβαση από то αφηρημένο στο συγκεκριμένο, ιστορικό και λογικό.

Όπως βεβαιώνει το θεώρημα σπιν και στατιστικής, τα μποζόνια έχουν ακέραιο σπιν (1, 2, 3, …).

Ένα τυπικό παράδειγμα μποζονίων είναι τα φωτόνια (φορείς της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης).

Όλα τα στοιχειώδη σωμάτια είναι φερμιόνια ή μποζόνια. Σωμάτια που αποτελούνται από μποζόνια μπορούν να είναι μόνο μποζόνια (αλλά τα μποζόνια μπορούν να αποτελούνται από φερμιόνια, όπως τα μεσόνια).

Τα μποζόνια δεν υπακούουν στην απαγορευτική αρχή του Πάουλι και έτσι είναι δύσκολο να συνθέσουν σταθερές μορφές όπως συμβαίνει με τα φερμιόνια, οπότε διαφοροποιούνται από αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως ύλη (κβάντα πεδίων).

Παραδείγματα μποζονίων είναι τα:

* φωτόνια
* W και Z μποζόνια.
* γκλουόνια (ή γλουόνια ή γλοιόνια)
* άτομα ηλίου 4
* Μποζόνια Χιγκς (Higgs)
* φωνόνια